Als kunst ongemakkelijk wordt
Sommige werken worden geboren om een muur te versieren.
Andere worden geboren om te verstoren.
The Ring of the Destruction of Individualism werd precies voor dat doel gemaakt.
Het stuk werd gepresenteerd buiten het kunstzinnige atelier Kitsch & Huis, in een cultureel centrum omringd door hedendaagse, conceptuele en experimentele kunstenaars. Ironisch genoeg waren de eerste reacties niet gericht op de compositie, de symbolische herinterpretatie, of de discussie rond de cyclus van kunst. Wat velen eerst bekritiseerden, was de wasbak.
Niet Venus.
Niet de cirkel geïnspireerd door Shiva Nataraja.
Niet de fragmentatie in vier panelen.
Niet de dialoog tussen vernietiging en reconstructie.
De wasbak.
En dat was het moment dat ik begreep dat het werk precies was aangekomen waar het moest aankomen.
Omdat de wasbak nooit zomaar een object was.
Het was het ego.
Vernietiging om te herbouwen
Tijdens mijn reis naar India in 2025 ontdekte ik de figuur van Shiva Nataraja, de kosmische god die danst binnen de ring van vuur. Een figuur die het ego vernietigt, niet door lege geweld, maar door transformatie.
Het belangrijkste aspect van Shiva is niet de vernietiging zelf.
Het is wat erna komt.
Herbouw.
Dat idee bleef me maandenlang bij. Uiteindelijk transformeerde het in dit werk.
Echter, in mijn persoonlijke herinterpretatie verdwijnt Shiva. In zijn plaats verschijnt Botticelli's Venus. Het klassieke symbool van de geboorte van westerse schoonheid vervangt de oosterse god van vernietiging. Beiden worden verenigd binnen dezelfde tijdelijke cirkel.
Maar de ware transformatie gebeurt hieronder.
Het ego wordt niet langer vertegenwoordigd door een menselijke figuur.
Nu is het een Rococo wasbak vol met bloemen.
Een mooi, overdreven, decoratief en oppervlakkig object. Een valse hedendaagse schelp waaruit de nieuwe Venus van de hedendaagse kunst wordt geboren.
Kunst en het tijdperk van individualisme
We leven in een tijd waarin kunst diep individualistisch is geworden.
Een banaan vastgeplakt aan een muur kan enorme bedragen waard zijn.
Een steen of een glas water kan nu kunst worden genoemd.
Een minimalistisch idee kan worden verheven tot een meesterwerk, enkel en alleen vanwege het discours eromheen.
Ik zeg niet dat conceptuele kunst geen waarde heeft. Dat zou absurd zijn.
Wat ik in twijfel trek, is het extreme dat we hebben bereikt.
Als artistiek directeur heb ik samengewerkt met zowel figuratieve als conceptuele kunstenaars. En ik heb iets heel bijzonders waargenomen: veel conceptuele kunstenaars zijn volledig afhankelijk van tekst om het werk te ondersteunen. Het concept wordt zo belangrijk dat, zonder uitleg, het stuk ophoudt te bestaan.
En dat is waar de fundamentele vraag opduikt:
Wat weegt zwaarder?
Het idee of de vorm?
De ironie van het conceptuele publiek
Het meest interessante moment deed zich voor tijdens de tentoonstelling.
Veel conceptuele kunstenaars bekritiseerden de wasbak bijna onmiddellijk. Sommigen vonden het banaal. Anderen vonden het te decoratief. Sommigen geloofden zelfs dat het de esthetiek 'brak'.
Maar precies dat ongemak was onderdeel van het concept.
Het oppervlakkige object was ontworpen om degenen die leven binnen het discours van harmonie te provoceren. Het stuk werd een spiegel.
Want de wasbak vertegenwoordigt precies wat kunst vaak is geworden: een luxe esthetiek, een merk, een uiterlijk, een identiteit geconstrueerd rond artistiek ego.
En toch bevestigden diezelfde kritieken uiteindelijk het werk zelf.
De provocatie was geslaagd.
Vier panelen, vier elementen, één enkele cyclus
Het werk is verdeeld in vier houten panelen. Voor mij vertegenwoordigen ze de elementen, maar ook de huidige fragmentatie van de kunst.
Figuratieve en conceptuele kunst lijken tegenovergestelde werelden.
Alsof het één het ander ongeldig maakt.
Maar beide behoren tot dezelfde cirkel.
Veel figuratieve kunstenaars verwerpen het concept.
Veel conceptuele kunstenaars verwerpen de techniek.
En misschien begint het probleem precies daar: in het onvermogen om elkaar te ontmoeten.
De vernietiging waarover ik spreek, betekent niet het elimineren van conceptuele kunst. Noch betekent het terugkeren naar het verleden. Het betekent accepteren dat kunst een onvermijdelijke overgang doormaakt.
Elke cyclus eindigt om opnieuw te beginnen.
Je ogen sluiten om te zien
Na zoveel meningen te hebben gehoord, begreep ik iets nog belangrijkers.
De individualistische kunstenaar probeert altijd zijn eigen visie op te leggen. Hij wil uitleggen, rechtvaardigen, demonstreren. Hij wil dat het werk wordt begrepen volgens zijn eigen regels.
Maar misschien ontstaat de meest krachtige kunst wanneer we niet langer door het ego kijken.
Wanneer we onze ogen sluiten.
Want er zijn dingen die niet gezien hoeven te worden om te bestaan.
En misschien is het ware probleem van de hedendaagse kunst niet het gebrek aan techniek of het gebrek aan concept.
Misschien is het probleem dat niemand meer weet hoe je leegte moet contempleren.
